Schijnzelfstandigheid: wanneer is een zzp’er eigenlijk werknemer?

Van schijnzelfstandigheid is sprake wanneer iemand als zzp’er wordt ingehuurd, terwijl de samenwerking in de praktijk kenmerken heeft van een arbeidsovereenkomst.

De naam van het contract is niet doorslaggevend. Er wordt vooral gekeken naar de manier waarop partijen feitelijk samenwerken. 

Waarom is schijnzelfstandigheid een probleem?

Een werknemer heeft recht op wettelijke bescherming, zoals:

• loon bij ziekte;

• vakantiedagen en vakantiegeld;

• ontslagbescherming;

• minimumloon;

• werknemersverzekeringen.

Bij schijnzelfstandigheid worden deze rechten mogelijk ten onrechte niet toegepast. Ook kunnen loonheffingen en premies ontbreken.

Welke kenmerken wijzen op loondienst?

Er is niet één kenmerk dat altijd doorslaggevend is. De volledige arbeidsrelatie wordt beoordeeld.

Omstandigheden die op loondienst kunnen wijzen zijn:

• de opdrachtgever bepaalt hoe het werk wordt uitgevoerd;

• de zzp’er werkt volgens vaste instructies en roosters;

• het werk is structureel onderdeel van de organisatie;

• de zzp’er loopt weinig ondernemersrisico;

• persoonlijke uitvoering is verplicht;

• de zzp’er presenteert zich niet als zelfstandig ondernemer;

• de opdrachtgever bepaalt grotendeels het tarief;

• de zzp’er gebruikt vooral middelen van de opdrachtgever.

Hoe meer van deze kenmerken aanwezig zijn, hoe groter het risico dat de samenwerking als arbeidsovereenkomst wordt gezien.

Is één opdrachtgever toegestaan?

Ja, een zzp’er mag één opdrachtgever hebben. Het aantal opdrachtgevers is niet op zichzelf beslissend.

Werkt iemand langdurig uitsluitend voor één opdrachtgever, onder directe aansturing en zonder ondernemersrisico, dan kan dat wel bijdragen aan het beeld dat sprake is van loondienst.

Is een modelovereenkomst voldoende?

Nee. Een overeenkomst op papier beschermt niet wanneer partijen in de praktijk anders werken.

Staat in het contract bijvoorbeeld dat de zzp’er zelfstandig bepaalt hoe het werk wordt uitgevoerd, maar geeft de opdrachtgever dagelijks gedetailleerde instructies? Dan weegt de praktijk zwaarder dan de tekst.

Wie is verantwoordelijk?

Zowel de opdrachtgever als de opdrachtnemer moet beoordelen of de samenwerking daadwerkelijk zelfstandig is.

De Belastingdienst handhaaft sinds 1 januari 2025 weer volledig op schijnzelfstandigheid. Opdrachtgevers en zzp’ers moeten daarom kunnen onderbouwen dat de samenwerking geen arbeidsovereenkomst is. 

Welke gevolgen kan schijnzelfstandigheid hebben?

Voor de opdrachtgever kunnen gevolgen ontstaan zoals:

• naheffingen van loonheffingen;

• premies werknemersverzekeringen;

• belastingrente;

• arbeidsrechtelijke claims;

• pensioenclaims;

• mogelijk boetes.

Voor de zzp’er kunnen ondernemersaftrekken en andere fiscale voordelen ter discussie komen te staan. Daarnaast kan achteraf discussie ontstaan over werknemersrechten.

Wat verandert er mogelijk in de wet?

Het kabinet werkt aan nieuwe regels om duidelijker te maken wanneer iemand als werknemer of zelfstandige werkt.

In maart 2026 kondigde het kabinet aan verder te willen met een rechtsvermoeden voor laagbetaalde zelfstandigen. Daarbij werd voor 2026 een uurtarief van € 38 als peildatum genoemd. Dit is onderdeel van voorgenomen regelgeving en moet worden onderscheiden van de bestaande beoordeling van arbeidsrelaties. 

Controleer daarom altijd de actuele status voordat je een samenwerking of contract wijzigt.

Hoe beperk je het risico?

Beoordeel vooraf:

• wie de werktijden bepaalt;

• wie instructies geeft;

• of vervanging mogelijk is;

• wie financieel risico loopt;

• of de zzp’er eigen materialen gebruikt;

• of de zzp’er zelfstandig prijzen en werkwijze bepaalt;

• hoe de samenwerking in de praktijk wordt uitgevoerd.

Leg afspraken vast, maar zorg vooral dat de feitelijke samenwerking daarbij aansluit.

Conclusie

Schijnzelfstandigheid wordt bepaald door de praktijk en niet alleen door het contract. Hoe meer een zzp’er wordt aangestuurd en in de organisatie is ingebed, hoe groter het risico op loondienst. Beoordeel de samenwerking daarom regelmatig opnieuw.

Laatst inhoudelijk gecontroleerd: juli 2026

De informatie in dit artikel is algemeen van aard en vormt geen persoonlijk fiscaal, arbeidsrechtelijk of juridisch advies.